[Hà Tĩnh – Góc khuất sau đại công trường] Kỳ I: Tiêu điều làng biển ở Kỳ Lợi. Kỳ II: Tái định cư không sổ đỏ. Kỳ III: Chính quyền nói gì?

Trương Khắc Trà – Ngọc Thái (Báo Diễn Đàn Doanh Nghiệp)

Từ khi có làn sóng công nghiệp tràn qua, đất đai và người Hà Tĩnh nói chung và thị xã Kỳ Anh nói riêng như trở mình đổi mới. Nhưng đằng sau đó không ít chuyện khó lý giải!

Vùng đất “rục rịch” chuyển đổi

Chúng tôi đến Kỳ Anh – Hà Tĩnh vào ngày giữa tháng bảy, ấn tượng đầu tiên đó là vùng đất sơn thủy hữu tình. Phía Tây là rặng núi chồm ngổm như muốn trỗi dậy, giữa là vùng đồng bằng, cách đó không xa về hướng Đông là dải biển ranh rì, điểm tô là những nhà máy công nghiệp năng động như muốn làm thay đổi bức tranh của một vùng quê nghèo khó lâu nay.

Nét đổi thay ở Kỳ Anh - Hà Tĩnh (Ảnh: Khắc Trà)

Nét đổi thay ở Kỳ Anh – Hà Tĩnh (Ảnh: Khắc Trà)

 

Con đường ghồ ghề quanh co dẫn chúng tôi đến với thôn Đông Yên xã Kỳ Lợi, triền đất giáp biển với những khối nhà kiên cố xếp chồng xếp lớp dài hàng cây số. Nhưng khi đến gần, một khung cảnh hiu hắt, xơ xác đến lạnh sống lưng hiện ra. Thật lạ!

Gần hơn nữa, chúng tôi thấy nhiều ngôi nhà bỏ hoang, nhiều mảng tường loang lỗ, toang hoác vì bị phá lỡ dở, những mái nhà bằng bê tông đứt gãy, nền nhà trơ trọi vẫn còn vết tích sinh hoạt hàng ngày.

Một góc làng biển Đông Yên - Kỳ Lợi (Ảnh: Khắc Trà

Một góc làng biển Đông Yên – Kỳ Lợi. Ảnh: Khắc Trà

 

Không ai nghĩ đây là một làng biển lâu đời, đặc trưng bởi nếp sống nhộn nhịp, san sát nhau, Đông Hưng hôm nay đã “lột xác”… trở thành bãi “chiến trường” của đập phá, giải tỏa, người ở, kẻ đi và nhiều uẩn khúc chực trào…

Vì đâu nên nỗi?

Ngôi nhà cấp 4, chừng 30 mét vuông chênh vênh bên mép nước biển là nơi trú ngụ của 4 nhân khẩu gia đình trẻ của anh Phạm Văn Trung, năm nay chưa đầy 30 tuổi. Bắt chuyện với chúng tôi anh kể: “Dân ở đây di dời gần hết, nhưng tôi vẫn bám trụ lại vì mức giá đền bù 80 triệu đồng không đủ xây nhà mới”.

Dù trẻ, nhưng Trung vẫn muốn bám biển, không bằng cấp, không có chuyên môn nên không thể kiếm được một suất trong nhà máy Formosa – giờ đây, biển là nơi níu vấu duy nhất giúp gia đình anh tồn tại nơi vùng đất đang rung chuyển vì “quy hoạch”, “dự án”…

Căn nhà chênh vênh của vợ chồng anh Trung (Ảnh: Khắc Trà)

Căn nhà chênh vênh của vợ chồng anh Trung. Ảnh: Khắc Trà

 

Lòng vòng quanh thôn, chúng tôi thi thoảng bắt gặp vài người đàn ông đang thoăn thoắt vá lưới, một vài nhóm thanh niên rảnh rỗi tụ họp, dưới kia hàng loạt con thuyền nằm phơi lưng, khô khốc vì lâu ngày không được sử dụng.

Ông Đậu Minh Nguyên, năm nay 60 tuổi, cùng gia đình còn “sót” lại sau cuộc di dân, cũng với một nỗi lấn cấn “số tiền đền bù 400 triệu đồng không thể giúp gia đình ông xây dựng lại ngôi nhà như hiện tại”.

Ông Đậu Minh Nguyên trao đổi với phóng viên (Ảnh: Khắc Trà)

Ông Đậu Minh Nguyên trao đổi với phóng viên. Ảnh: Khắc Trà

Nơi ông Nguyên sinh sống là ngôi nhà khá khang trang, rộng rãi, mái bằng kiên cố, nhưng có vẻ hoang lạnh như khung cảnh xung quanh, tứ bề hàng xóm nhà ông đều đã phá dỡ, bên hiên là đống ngư cụ phủ bạt đã lâu ngày, chuồng gà, lợn rêu phủ, bệ rạc. Tất cả không cho thấy mầm sống nào đủ để hy vọng bám víu.

Anh Mai Xuân Tình – người đàn ông trung niên có dáng vẻ rắn rỏi rất biển, nói với ánh mắt bất lực: “Hải sản giờ đây không dễ đánh bắt vì cạn kiệt, giải tỏa dân nhưng ai đồng ý thì đi (!?)” Anh không quên đặt nghi vấn với chúng tôi: “Phải chăng có nhóm người nào đó tìm đến mua bất động sản?”

Chúng tôi tự hỏi chính mình và cả những người dân trong ngôi làng này, nguyên cớ gì biến một ngôi làng từng sung túc đề huề nay trở thành hoang tàn đổ nát như vậy?

Không ít những con thuyền nằm phơi nắng như thế này (Ảnh: Khắc Trà)

Không ít những con thuyền nằm phơi nắng như thế này. Ảnh: Khắc Trà

Có lẽ là một dự án nào đó sắp triển khai, hay giải tỏa dân vì lý do khó hiểu nào đó? Tất cả không ai có câu trả lời chính xác, vì chính những người trong cuộc mà chúng tôi gặp đều không ai biết người ta định làm gì với ngôi làng này sau khi di hết dân!

Khoảng 200 hộ dân với hàng trăm con người còn ở lại vẫn cố gắng đánh bắt gần bờ kiếm con tôm con cá sống qua ngày, nhưng biển không còn dễ như trước, nhất là khi họ giống như bị cô lập ngay chính mảnh đất chôn nhau cắt rốn.

Di dân ở xã Kỳ Lợi để làm gì? Có chủ trương của chính quyền hay không? Và đặc biệt là cuộc sống của 1.000 hộ dân đã di dời lên vùng đất mới liệu hanh thông hơn trước? Chúng tôi sẽ cố gắng tìm câu trả lời.

Kỳ II: Tái định cư không sổ đỏ!

Dọc theo hướng vào Nam cách xã Kỳ Lợi (thị xã Kỳ Anh) khoảng 20km là khu tái định cư của 1.000 hộ gia đình đã chuyển đến, thuộc địa phận xã Kỳ Phương. Nơi chúng tôi tìm đến là xóm Ba Đồng.

Đó là vùng đất bằng phẳng nằm nép mình vào rặng núi dài phía sau lưng, nơi tiếp giáp với tỉnh Quảng Bình, mặc dù đã hình thành được 5 năm, hàng chục con đường nhựa nhỏ nhắn đan thành ô bàn cờ, nhưng khu tái định cư Kỳ Phương vẫn còn nét hoang sơ.

HaTinh_tc2

Xóm Ba Đồng khá rộng, những ngôi nhà mới xây nằm trơ trọi xen kẽ giữa những ô đất trống, có lẽ để dành cho những gia đình chưa chịu chuyển đến? Vẫn là không khí tĩnh lặng, không dễ để tìm thấy người lớn, đặc biệt là đàn ông, quán sá hiếm hoi, tìm mua bao thuốc lá không dễ chút nào.

HaTinh

Khu tái định cư vắng vẻ với những khoảnh đất trống. Ảnh: Khắc Trà

Gõ cửa nhiều nhà chúng tôi mới gặp được một phụ nữ trẻ, chị có vẻ mêt mỏi, tiều tụy, không muốn… lên báo và kiệm lời, gặng hỏi mới biết được chị có một gia đình rất trẻ, 2 con nhỏ chưa đi học, chuyển lên đây 3 năm trước.

Cũng giống với đa số di dân khác, số tiền đền bù giải tỏa là 70 triệu đồng, trong khi đó căn nhà đang ở được xây với tổng chi phí 550 triệu đồng, ngoài tiền tích góp, hai vợ chồng phải vay thêm ngân hàng một khoản khá lớn, vừa chuyển đến nơi ở mới, vừa mang nợ và phải nuôi hai con nhỏ, chỉ có mỗi mình chồng chị làm nghề biển nên cuộc sống khá chật vật.

Nhưng chuyện khó hiểu nhất là đã định cư nhiều năm nhưng không làm được giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho ngôi nhà trên mảnh đất 400 mét vuông, chị cho biết “cái giá làm sổ đỏ mà chính quyền đưa ra là 120 triệu đồng”. Gia đình chị không thể xoay xở ra số tiền như thế, dự định vay vốn làm ăn không thành.

HaTinh2

Đến khi nào được lấp đầy chỗ trống? Ảnh: Khắc Trà

Cách đó mấy ô đất trống, chúng tôi tiếp tục gặp một phụ nữ đang chăm con nhỏ, gia đình chị đã chuyển đến đây 5 năm, cũng với mức đền bù là 70 triệu đồng, nhưng chi phí xây nhà mới hết 400 triệu đồng – cũng với một khoản nợ ngân hàng không hề ít.

Cũng giống những gia đình khác, để có được tấm sổ đỏ phải mất 120 triệu đồng chi phí – là món tiền quá lớn đối với những người đang sống nhờ vào nguồn tài nguyên biển gần bờ đã cạn kiệt.

Căn cứ vào văn bản nào, hướng dẫn gì để chính quyền ra mức giá 120 triệu đồng sổ đỏ cho mảnh đất 400 mét vuông ở vùng đất mới – lẽ ra nên được hỗ trợ và tạo điều kiện nhiều hơn thế? Chưa ai trả lời cho chúng tôi câu hỏi này vì Chủ tịch xã Kỳ Lợi… bận đi họp, máy bận!

Gia đình ông Mai Xuân Vỹ (trưởng thôn I, Kỳ Phương) là trường hợp hiếm hoi nhận được số tiền đền bù 2 tỷ đồng, do căn cứ vào diện tích đất, tài sản bị giải tỏa. Nhưng căn nhà mới vẫn chưa làm sổ đỏ vì cái giá 120 triệu đồng là quá nhiều, ông hy vọng chính quyền sẽ… giảm giá, ông cho biết: “Khoảng 90% cư dân ở đây chưa làm được sổ đỏ”.

Ngôi nhà ông xây trị giá hơn 1 tỷ đồng khá khang trang, 8 người con đều thành đạt, ổn định, nhưng không một ai làm được điều đó tại quê hương, đa phần đi xuất khẩu lao động và lập nghiệp ở nơi xa.

Khi được hỏi vì sao có tình trạng kẻ ở người đi giữa hai vùng đất đều làm ngư nghiệp, ông Vỹ cho biết: “Một bộ phận không muốn di cư vì họ không muốn rời xa nơi chôn nhau cắt rốn; thêm một bộ phận còn đấu tranh để được hưởng mức đền bù giải tỏa cao hơn; bộ phận còn lại có tư tưởng mông lung chưa quyết định nên đi hay ở…”

HaTinh3

Ông Mai Xuân Vỹ trao đổi với chúng tôi. Ảnh: Khắc Trà

Là người sống chết với biển từ khi lọt lòng, giờ đã an nhàn tuổi già, nhưng ông Vỹ vẫn không hết tình yêu với nghề biển, ông chỉ đề đạt duy nhất một điều “nhà nước nên giảm lệ phí làm sổ đỏ (kể cả trường hợp cho nợ phí 5 năm và đóng trước 15 triệu đồng), tạo điều kiện cho nhân dân buôn bán, làm ăn, nhất là gắn bó với biển”.

Trước lúc chia tay và mời chúng tôi thưởng thức ly nước chè đậm đặc, ông Vỹ không quên nhắn nhủ “mong sao cơ quan chức năng kiểm soát vùng biển gần bờ, ngăn chặn đánh bắt bằng xung điện, vì đó là nguồn sống của ngư dân nghèo, không đủ tiềm lực để vươn khơi xa”.

Tái định cư không sổ đỏ cũng giống như sống trong ngôi nhà chưa có đầy đủ chủ quyền pháp lý, không thể nào vay vốn làm ăn, mở rộng sản xuất. Chúng tôi sẽ cố gắng tìm câu trả lời cho vấn đề này.

Kỳ III: Chính quyền nói gì?

Nhóm phóng viên Báo Diễn đàn Doanh nghiệp mang những câu hỏi liên quan đến chuyên đất đai, đền bù giải tỏa và số phận của hàng ngàn người dân ở xã Kỳ Lợi, phường Kỳ Phương (Kỳ Anh – Hà Tĩnh) đến cơ quan chức năng.

HaTinh4

Sau nhiều lần liên hệ, Chủ tịch UBND xã Kỳ Lợi, ông Lê Xuân Vượng đã thông tin như sau:

Từ năm 2014, thôn Đông Yên, xã Kỳ Lợi thực hiện chủ trương di dời của nhà nước để giải tỏa mặt bằng cho hệ thống công nghiệp Formosa, kinh phí do ngân sách chi trả. Sở dĩ có tình trạng người ở kẻ đi là bởi hơn 200 hộ còn lại chưa đồng thuận với chủ trương giải phóng mặt bằng.

Về chi phí làm sổ đỏ, ông Vượng cho hay: Khi mới lên khu tái định cư, nhà nước hỗ trợ 5 năm phí sử dụng đất, thời điểm đó giá làm sổ đỏ là 300 nghìn đồng/1m2 (diện tích tái định cư 400m2/hộ, nên tổng chi phí là 120 triệu đồng/sổ đỏ).

Đến nay đã quá hạn 1 năm, tính theo giá hiện hành khoảng 500 – 600 nghìn đồng/1m2, nên chi phí làm sổ đỏ có thể tăng lên trên 200 triệu đồng/sổ, số tiền chênh lệch rất cao.

Với mức giá 120 triệu đồng/sổ, người dân đã cảm thấy khó trang trải, không biết khi tăng trên 200 triệu đồng, liệu 90% dân tái định cư ở Kỳ Phương có làm được sổ hay không?

HaTinh5

Bóng dáng công nghiệp hóa đã lan tới tận mép nước biển. Ảnh: Khắc Trà

Ông Vượng cho biết thêm: Hiện nay UBND Thị xã Kỳ Anh đang làm văn bản xin ý kiến tỉnh cho người dân được làm sổ đỏ với mức giá cũ, tức là 300 nghìn đồng/1m2, nhưng UBND tỉnh chưa có phản hồi, nên việc làm sổ đỏ phải gác lại.

Trong tương lai, xã Kỳ Lợi, gồm có 10 thôn và 10.000 gia đình phải giải tỏa “trắng”. Đi đâu, về đâu, vị Chủ tịch xã vẫn chưa thể biết!

 

Source:

Kỳ I: Tiêu điều làng biển ở Kỳ Lợi

Kỳ II: Tái định cư không sổ đỏ!

Kỳ III: Chính quyền nói gì?

 

%d bloggers like this: