Đài Loan Sử Dụng Tài Liệu Phật Giáo Trong Việc Giáo Dục Môi Trường

Một vị cao niên 77 tuổi làm việc thiện nguyện cho một tổ chức thiện nguyện tái chế những vật dụng bằng nhựa

Ngày 30 tháng 11 năm 2020
Natasha Heller, Giáo sư Tôn Giáo, Đại học Virginia

Một trong những thách thức lớn nhất mà thế giới hiện nay phải đối mặt là hiện tượng biến đổi khí hậu. Một báo cáo của Liên Hiệp Quốc đã cảnh báo rằng lượng khí thải gây hiệu ứng nhà kính do hoạt động của con người đang ở mức cao kỷ lục và “không có dấu hiệu giảm lại”. Nhiều quốc gia đang ghi nhận hiện nay thời tiết khắc nghiệt hơn, nhiệt độ trung bình cao hơn và nước biển dâng cao hơn. Trong khi đó, làn sóng gia tăng số lượng người tị nạn do khí hậu gây nên chỉ rõ môi trường biến đổi làm thay đổi cuộc sống của con người.

Những biến đổi về khí hậu có thể do các thế hệ trước và hiện tại gây ra, các thế hệ tương lai sẽ phải đối mặt với những tác động tồi tệ nhất. Do đó trẻ em ngày nay sẽ đóng một vai trò quan trọng trong việc bảo vệ môi trường.

Đối mặt với khủng hoảng này đòi hỏi nhiều thay đổi – và giáo dục là bước đầu tiên cấp bách.

Nhiều chuyên gia đã nói, giáo dục cần phải bắt đầu từ sớm để trở thành một thói quen từ khi còn nhỏ.

Chính quyền Đài Loan đã đưa ra một ví dụ về cách dạy trẻ em quan tâm đến môi trường như thế nào.

Tình trạng môi trường ở Đài Loan

Vào đầu thập niên 1990, do sự phát triển kinh tế nhanh chóng đã đưa đến sự suy thoái về môi trường ở Đài Loan, một hòn đảo ở Biển Trung Hoa và là nơi sinh sống của gần 24 triệu người. Chất lượng không khí ở các thành phố rất độc hại, một phần ba sông ngòi bị ô nhiễm và rác thải thường không được chôn lấp.

Tuy nhiên, ngày nay, người Đài Loan tự hào về vẻ đẹp tự nhiên của hòn đảo này – từ những vùng đầm lầy ven biển đến những ngọn núi xanh tươi – đó thành công của họ trong việc bảo vệ môi trường.

Đặc biệt là Đài Loan được biết đến với tỷ lệ tái chế cao và hệ thống phân loại phức tạp, thậm chí bao gồm cả loại rác được dùng làm thực phẩm cho heo. Theo các số liệu báo cáo, Đài Loan tái chế nhiều hơn 20% so với Hoa Kỳ – bất kỳ du khách nào cũng có thể chứng kiến những nỗ lực tái chế này.

Là một học giả về Phật giáo Trung Quốc, tôi đã nghiên cứu cách giải quyết của các nhóm tôn giáo các vấn đề thời sự này cho các thiếu niên, bao gồm cả chủ nghĩa môi trường.

Dạy trẻ em

Ở Đài Loan, hơn một phần ba số người trưởng thành tự coi mình là Phật tử, nhiều hơn bất kỳ tôn giáo nào khác. Nhóm Phật tử này là nhóm tiên phong trong nỗ lực chăm sóc môi trường, như áp dụng các tài liệu Phật Giáo trong việc giáo dục trẻ em, điều này phản ánh mối quan tâm về môi trường của họ.

Sách ảnh về chủ đề này hướng tới hai phương pháp: Một là, các vị bồ tát – những đấng siêu nhiên thông thái và quyền lực có thể xuất hiện trên thế giới để giúp đỡ con người – là hình ảnh cho trẻ em làm gương trong cách chúng bảo vệ môi trường.

Ví dụ, trong cuốn sách “Trận Đại Chiến của Bồ Tát Phổ Hiền Chống Lại Con Quái Vật Rác Rưởi” do tổ chức Phật giáo Dharma Drum Mountain xuất bản, trang đầu tiên của câu chuyện giới thiệu một vị bồ tát muốn biến thế giới ô nhiễm trở nên trong sạch.

Vị bồ tát này gặp một cậu bé, cậu ta kể rằng gặp ác mộng về một con quái vật làm từ rác rưởi. Hóa ra, con quái vật đã xuất hiện vì phòng của cậu bé là một núi rác lộn xộn. Bồ tát khuyên cậu ta dọn dẹp lại, sắp xếp đúng mọi thứ cho ngăn nắp, điều này phản ánh đúng với thực tế.

Sau đó, cậu bé quyết định trở thành “nhà tiên phong nhỏ bé của chủ nghĩa môi trường thế giới” và đồng hành cùng bồ tát trong việc dọn dẹp các công viên và bãi biển. Trong câu chuyện này, mối quan tâm của cậu bé phát triển từ phòng riêng của mình đến thế giới rộng lớn hơn, với hành động từ bi của vị bồ tát.

Trong đời sống người ta cầu xin các vị bồ tát giúp đỡ trong những thời điểm cần thiết (chẳng hạn như gặp bão trên biển), và đối với thời hiện đại, các vị này lại can thiệp vào việc bảo vệ môi trường.

Trong trường hợp này Phật giáo là trung tâm của câu chuyện, việc làm sạch không gian ô nhiễm là một phép ẩn dụ cho sự thanh lọc tâm linh. Người đọc tìm đến một vị Bồ tát hoặc Đức Phật như người hướng dẫn cho hành động của họ.

Chăm sóc môi trường

Trong nhiều trường hợp khác, các tổ chức Phật giáo không sử dụng những biểu tượng các vị bồ tát để giảng dạy về chủ nghĩa môi trường.

Các câu chuyện không nói các vị bồ tát là nhân vật mà các câu chuyện có thể không chỉ rõ ràng là Phật giáo nhưng giáo dục môi trường với lý thuyết Phật giáo rộng lớn hơn. Nói cách khác, là một Phật tử toàn diện, có nghĩa là biết và tôn trọng môi trường.

Họ có thể sử dụng những câu chuyện về thực vật hay động vật để dạy trẻ em, như chu kỳ đời sống của than đá, mối quan hệ cộng sinh giữa các loài động vật, chẳng hạn như con tê giác với con chim gõ kiến (oxpecker), đó là loài chim chuyên ăn loài ve và các loài côn trùng khác sống trên thân thể các loài vật hoang dã, mặc dù thực tế phức tạp hơn.

Trẻ em được học về sinh học và sự hỗ tương giữa các sinh vật với nhau như thế nào. Điều này giúp trẻ suy nghĩ một cách tổng quát về môi trường, những câu chuyện này cũng giúp các trẻ nhìn thế giới từ quan điểm của những sinh vật khác.

Được xuất bản bởi một tổ chức Phật giáo lớn, cuốn: “Ghi Chép Về Những Lần Lang Thang của Một Chiếc Túi Ni Lông” đã tiến một bước xa hơn trong việc trình bày những góc nhìn khác.

Một chiếc túi ni lông ban đầu là món đồ chơi cho trẻ sơ sinh, sau đó trở thành nơi để cho con mèo ngủ trưa. Sau đó người ông của gia đình dùng nó để đựng cà chua khi vừa hái xong, rồi ông rửa túi và treo lên cho khô. Một lúc sau nó được dùng đựng đôi giày cũ để mang đi sửa. Cuối cùng chiếc túi đã bị gió thổi bay.

Nó phiêu du trong gió một cách vui vẻ cùng với một chiếc lá và một miếng giấy bao kẹo, nhưng cuối cùng bị cuốn vào một túi rác. Một con chó xé bao rác, chiếc túi lại bị thổi bay đi. Một đứa trẻ nhặt nó lên bằng một chiếc gậy để làm đồ chơi. Sau khi bị đứa trẻ bỏ rơi – rất buồn cho chiếc túi – sau cùng nó được nhặt lại, tái chế và chuyển thành túi đựng đồ mua sắm. Đây là một kết thúc có hậu, được thể hiện bằng nụ cười hạnh phúc của chiếc túi ny long này.

Tác giả là Liu Rugui viết rằng cô ấy đã sử dụng chiếc túi như một nhân vật với hy vọng kích thích lòng nhân ái của trẻ em, khiến chúng trân trọng những đồ vật mà chúng sử dụng. Theo Liu, “trân trọng” dẫn đến sự hiểu biết sâu sắc hơn về chủ nghĩa bảo vệ môi trường.

Có mối liên quan giữa viễn cảnh của chiếc túi nhựa – mang đến những phản ứng về cả trí tuệ lẫn cảm xúc – và giá trị của vật thể đó, nếu không thì có thể bị coi là rác rưởi.

Độc giả nhỏ tuổi được gợi ý cho viễn tưởng về những vai không phải con người này, do đó sẽ thay đổi cách họ nghĩ về thế giới và hành động của chính chúng gây nên. Điều này kết nối với giáo lý Phật giáo về Nghiệp và Luân Hồi, có nghĩa là mọi hành động cố ý đều có hậu quả của nó.

Điều quan trọng không kém, mặc dù một người không thể tái sinh thành một chiếc túi nhựa, nhưng một người có thể tái sinh thành côn trùng hoặc động vật có nguy cơ bị tuyệt chủng. Ở một cấp độ khác, lấy góc nhìn từ một chiếc túi ny lông giúp người đọc hiểu là tất cả các yếu tố trong vũ trụ đều liên quan với nhau, một giáo lý mang hình thức triết học tinh vi nhất trong Kinh Hoa Nghiêm.

Tác động của tài liệu thiếu nhi

Cho trẻ em thấy chúng có trách nhiệm trong việc chăm sóc môi trường, những cuốn sách này tạo ra những điều mà  trong một bài viết nhà xã hội học Bengt Larsson vào năm 2012 đã gọi là “bản thân sinh thái”.

Dù cho các nghiên cứu về tác động lâu dài của tài liệu dành cho trẻ em còn hạn chế, nhưng có một số bằng chứng cho thấy cách tiếp cận này có hiệu quả trong việc thúc đẩy mối quan tâm và chăm sóc đến các vấn đề môi trường.

Ví dụ, một nghiên cứu ở Úc đã cho thấy thuyết nhân hình, gán ghép các đặc điểm của con người cho động vật và vật thể làm tăng mối quan tâm của trẻ em đối với các khía cạnh của môi trường, cũng như sự đầu tư tình cảm của chúng vào các câu chuyện. Có nghĩa là, một số loại sách dường như thay đổi thái độ của trẻ em.

Như tôi đã tìm thấy trong nghiên cứu của mình, đây là điều mà các tổ chức Phật giáo cũng nhận ra và đưa vào sứ mệnh giáo dục. Phật giáo lớn lên có nghĩa là phát triển thành chủ nghĩa môi trường và quyền công dân toàn cầu.

Nguồn: How Taiwan uses Buddhist literature for environmental education (theconversation.com), truy cập ngày 10/12/2020.